Ses Emici Süngerler

Ses emici sünger, açık gözenekli esnek poliüretan köpüğün akustik iş için üretilmiş halidir. Odanın içindeki yankıyı, çınlamayı ve konuşma karmaşasını düşürür. Görünüşte her sünger birbirine benzer; oysa emen süngerle emmeyen süngeri ayıran şey renginde ya da yumuşaklığında değil, havayı hangi dirençle geçirdiğindedir. Bu sayfada o farkı, kalınlığın neyi belirlediğini ve bu levhanın nerede güçlü, nerede sınırlı olduğunu anlatıyoruz.

Her Sünger Ses Emmez

Sahada en sık karşılaştığımız durum şudur: müşteri döşemelik ya da ambalaj süngerini duvara yapıştırır, sonuç alamaz ve "sünger işe yaramıyor" kanaatine varır. Oysa sorun süngerde değil, yanlış süngerdedir.

Bir köpüğün ses emmesi için gözeneklerinin birbirine açık olması, yani sesin içeri girip labirentin içinde yol alabilmesi gerekir. Kapalı gözenekli bir köpükte hava geçmez; ses malzemenin yüzeyinden geri döner ve odaya kalır. Açık gözenekli olsa bile gözenek ağı fazla seyrekse ses hiç yavaşlamadan öbür tarafa geçer, fazla sıkışıksa içeri hiç giremez. Emilim, bu iki uç arasındaki dar bir aralıkta olur. Getirdiğimiz levha o aralık için üretilmiş, akustik amaçlı bir köpüktür; koltuk süngeriyle aynı fabrikadan çıksa bile aynı iş için formüle edilmez.

DNS Diye Bir Birim Yok

Sünger piyasasında "kaç DNS?" sorusu neredeyse ilk soru olmuştur. Bunu açıkça söyleyelim: DNS uluslararası bir ölçü birimi değildir. Fransızca yoğunluk kelimesinin ticari kısaltmasıdır ve pratikte kilogram bölü metreküpü anlatır. Yani "28 DNS" demek, yaklaşık 28 kg/m3 demektir. Standart karşılığı görünür yoğunluktur ve TS EN ISO 845'e göre ölçülür.

İkinci ve daha önemli nokta: yoğunluk arttıkça emilim otomatik olarak artmaz. Yoğunluk, malzemenin ne kadar ağır olduğunu söyler; sesin gözeneklerde ne kadar sönümlendiğini söylemez. Aynı yoğunlukta iki köpük, gözenek yapıları farklıysa bambaşka emilim eğrileri verir. Bu yüzden biz "kaç DNS" pazarlığı yapmıyoruz; sevk ettiğimiz partinin görünür yoğunluğunu ve elimizdeki test raporunu teklifte yazılı olarak bildiriyoruz.

Kalınlık Olmadan Bas Yok

Gözenekli bir emici, hava zerreciklerinin en hızlı hareket ettiği yerde çalışır. Sert duvarın tam yüzeyinde bu hız sıfırdır ve duvardan uzaklaştıkça artar; en yüksek değerine, o sesin dalga boyunun dörtte biri kadar uzaklıkta ulaşır. Bir emicinin bir frekansta tam verimle çalışması için kalınlığının bu mesafeye yaklaşması gerekir.

Sayılara dökelim. Ses havada saniyede 343 metre yol alır. Buradan çeyrek dalga boyları çıkar: 2000 Hz için 4,3 cm, 500 Hz için 17,2 cm, 250 Hz için 34,3 cm ve 125 Hz için tam 68,6 cm. Şimdi elinizdeki 5 santimlik levhaya bakın: 125 Hz'in istediği kalınlığın yüzde yedisi kadardır. Bas tutmamasının sebebi budur ve bu bir kusur değil, dalga boyunun kendisidir.

Yayınlanmış laboratuvar ölçümleri de bunu doğruluyor. Aynı malzeme sınıfındaki açık gözenekli poliüretan levhalarda, 5 cm kalınlıkta 125 Hz'deki emilim katsayısı 0,11 mertebesinde kalırken 500 Hz'de 0,91'e çıkar. Kalınlığı 10 cm'ye çıkardığınızda 125 Hz ancak 0,31'e gelir. Yani kalınlığı iki katına çıkarmak bası üç katına çıkarır ama yine de düşük bırakır. Odanızda bas problemi varsa doğru cevap daha kalın sünger değil, köşelere yerleşen bass trap süngerler ya da rezonatör tipi çözümlerdir; hangisinin gerektiğini ölçümle belirliyoruz.

NRC'nin Görmediği Bant

Sünger sorulurken en çok istenen tek sayı NRC'dir. Bu sayının nasıl kurulduğunu bilmek, onu doğru okumanızı sağlar. NRC dört bandın ortalamasıdır ve o dört bant şunlardır: 250 Hz, 500 Hz, 1 kHz, 2 kHz. Listeye dikkat edin, 125 Hz orada yok. Avrupa'da kullanılan ağırlıklı emilim katsayısında da yok.

Sonucu şudur: bir levhanın NRC'si 0,80 olabilir ve aynı levha 125 Hz'de 0,11'de kalabilir. İki sayı da doğrudur, çünkü NRC o bandı hiç görmez. "NRC 0,80" ifadesi "sesin yüzde sekseni emiliyor" anlamına da gelmez. Bu yüzden teklife tek bir NRC yazıp geçmiyoruz; hangi bantta ne beklediğinizi konuşuyor, elimizdeki oktav bandı tablosunu gönderiyoruz.

Bir ayrıntı daha: bazı raporlarda emilim katsayısı 1,00'in üstünde, mesela 1,25 çıkar. Bu, gelen enerjinin yüzde yüzünden fazlasının yutulduğu anlamına gelmez, öyle bir şey fizik olarak mümkün değildir. Çınlama odasında yapılan ölçümde numunenin kenarlarından kırılan ses, numuneyi kağıt üstündeki alanından büyük gösterir ve katsayı şişer. Aynı ürün başka bir standarda göre raporlansa değer 1,00'de sabitlenirdi. Bu ayrımı bilmeden iki farklı raporun sayılarını yan yana koymak yanıltır; biz koymuyoruz.

On Milimetre Ne İşe Yarar?

Bu levhayı 10 mm'den 100 mm'ye kadar veriyoruz ve alt uç çoğu yerde hafife alınır. Oda akustiği için 10 mm gerçekten ince kalır, orada 30 mm ve üzeri konuşuruz. Ama ince kesitin kendi işi vardır.

Sac, plastik ya da metal bir mahfazanın içi tiz bantta çınlar; kapak kapandığında kutunun içindeki ses sert yüzeyler arasında sıkışır ve dışarıya cızırtılı, keskin bir tını olarak sızar. Bu bant tam olarak ince süngerin güçlü olduğu banttır. Elektronik kabin kapağının astarı, pano içi kaplama, makine gövdesinin iç yüzeyi, kanal ve kutu iç astarları: buralarda 10-20 mm hem yeter hem de kalın levhanın sığmayacağı yere sığar. Yani ince kesit bir taviz değil, farklı bir görevdir.

Kapalı Gövdenin İçinde

Süngerin en az bilinen ama en verimli kullanıldığı yer, kimsenin görmediği yerdir: kapalı bir gövdenin içi. Pano, mahfaza, jeneratör kabini, kompresör gövdesi, hoparlör kabini gibi hacimlerde ses dışarı çıkmadan önce içeride defalarca yansır ve ayakta duran dalgalar kurar. Gövdenin iç yüzeyini emiciyle astarlamak bu iç yansımaları söndürür ve dışarı sızan sesin karakterini yumuşatır.

Burada dürüst olmamız gereken nokta şu: bu astar, gövdeden dışarı geçen ses gücünü belirgin biçimde düşürmez, çünkü geçişi belirleyen şey gövdenin kütlesi ve sızdırmazlığıdır. Kabin dışına çıkan gürültüyü gerçekten kesmek istiyorsanız emiciyi kütleyle birlikte kurmak gerekir; bunun için bariyerli akustik süngerler ürünümüz var, sünger katmanının arkasına ağır bir bariyer tabakası ekler. Makine kabini projelerinde katman dizilimini keşifte hesaplıyoruz.

Siyah Olması Tesadüf Değil

Bu levhanın standart rengi siyahtır ve bu yalnızca bir görünüm tercihi değildir. Açık gözenekli siyah köpük sesle birlikte ışığı da yutar; yüzeyi parlamaz, yansıtmaz, kadraja kaçmaz.

Bu özellik bazı projelerde doğrudan işe yarar. Ev sinemasında perde çevresinin ve yan duvarların ışığı geri vermemesi görüntü kontrastını korur. Kamera arkası, stüdyo seti, gösteri ve sahne arkası kaplamaları, projeksiyon odaları ve ölçüm kabinleri aynı sebeple siyah emici ister. Renkli ve dekoratif bir yüzey arıyorsanız bu levha o iş için doğru seçim değildir; görünen yüzeylerde akustik sünger panelleri ya da kumaş kaplı çözümlerimize yönlendiriyoruz.

Yankıyı Alır, Ses Yalıtımı Yapmaz

Bu ürün ses yalıtımı yapmaz ve bunu açıkça söylüyoruz. İki ayrı sebebi var, ikisi de fizik.

Birincisi: yalıtım hava sızdırmaz bir kabuk ister, emilim ise sesin malzemenin içine girmesini ister. Bu ikisi birbirinin tam tersidir. Açık gözenekli sünger, tanımı gereği havayı geçirir; sesin bir kısmı gözeneklerden karşı tarafa yürür.

İkincisi kütledir. 5 santimlik bir süngerin metrekare ağırlığı yaklaşık 1,25 kilogramdır. Tek kat 12,5 mm alçıpanın metrekare ağırlığı ise yaklaşık 10 kilogramdır, yani sekiz katı. Ses geçişini durduran şey ağırlık olduğu için, bir kat alçıpan bile bu süngerden onlarca desibel daha fazla iş görür. Bir tuğla duvarın metrekare ağırlığı süngerin yüz katının üzerindedir.

Şikayetiniz yan dairedeki konuşma, üstteki komşunun adımları ya da sokaktan gelen trafikse, çözüm bu levha değildir. Böyle bir iş ağır ve delik bırakmayan bir kabuk ister; ses yalıtım bariyerleri ürün ailemiz ve duvar sistemlerimiz bunun içindir. İki işin neden ayrı yöntem gerektirdiğini ses yalıtımı ve ses emilimi farkı yazımızda ele aldık; doğrudan süngere sorulan hali ise şurada: akustik sünger ses yalıtımı yapar mı.

Yangın, Ömür ve Bakım

Poliüretan esaslı bu levha alev geciktirici katkılıdır ama yanmaz değildir; bunu gizlemek yerine söylüyoruz. Yangın yükünün kritik olduğu yerlerde (kaçış koridoru, kamu binası, yüksek tavan kaplaması) poliüretan yerine farklı bir kimyaya geçiyoruz: melamin süngerler alev dayanımını katkı maddesinden değil kendi yapısından alır, yangında erimez ve damlamaz. Alev geciktirici poliüretan tarafında kalmak isterseniz akustik yanmaz süngerler ürünümüz var. Hangi ürünü sevk edersek edelim, o partinin geçerli yangın test raporunu teklife ekliyoruz; belgesiz sınıf iddiası yazmıyoruz.

Ömür tarafında bilmeniz gereken tek şey ışıktır. Poliüretan köpük doğrudan güneş gören yerde zamanla sararır ve bu sararma yüzeydeki bir leke değil, malzemenin kendi kimyasında ilerleyen bir bozunmadır; ilerlerse yüzey ufalanmaya başlar. Cam cephe önü ve doğrudan güneş alan duvarlar için ya kumaş kaplı çözüm öneriyor ya da levhayı ışık almayan yüzeye kuruyoruz. Bakımı basittir: yumuşak fırça başlığıyla ve en düşük emişte süpürülür. Islatılmaz, ovulmaz, üzerine kimyasal püskürtülmez; su ve sert kimyasal gözenek yapısını bozar.

Hangi İş İçin Doğru Levha?

Bu levhayı, görünmesi gerekmeyen ve işini sessizce yapması istenen yerlerde öneriyoruz: makine ve jeneratör kabini içi, pano ve mahfaza astarı, stüdyo ile ev sinemasında ışık yutması istenen yüzeyler, teknik hacimlerin iç kaplaması, kanal ve kutu içleri. Rulo formu uzun ve kavisli yüzeylerde tek parça çalışmayı kolaylaştırır; plaka formu kesip ölçüye getirmeye uygundur. Kesim serbestliği bu levhanın avantajıdır, çünkü yüzeyinde hizalanması gereken bir desen yoktur.

Görünen bir duvara dekoratif bir yüzey kuracaksanız ya da mekanın tasarımına dahil olacak bir kaplama arıyorsanız akustik sünger panelleri daha doğru adrestir. Kumaş kaplı panel üretecek ve süngeri panelin içine çekirdek olarak koyacaksanız düz akustik süngerler o iş için ölçülendirilmiştir. Uzun metrajlı rulo işlerinde ve alev geciktirici gereken sarımlarda rulo yanmaz süngerler, geri dönüştürülmüş hammadde ve yüksek yoğunluk isteyen dolgu işlerinde recfoam süngerler devreye girer. Sünger ailesinin tümünü akustik süngerler sayfamızda topladık.

Mekanınızın hacmini, yüzeylerini ve rahatsız olduğunuz sesin karakterini keşifte alıyor, gereken kalınlığı ve kaplama alanını hesaplıyoruz. Numune istiyorsanız yolluyoruz. Yapıştırma için akustik sünger yapıştırıcıları ürünlerimizi aynı teklifte veriyoruz. Odanızdaki çınlamanın neden ölçülmesi gerektiğini merak ediyorsanız çınlama süresi RT60 nedir yazımıza bakabilirsiniz.