Makine Titreşim Takozları

Makine titreşim takozu, dönen bir makinenin ayağı ile döşeme arasına giren elastomer yastıktır. İşi titreşimi yok etmek değil, yapıya geçişini azaltmaktır. Doğru seçildiğinde alt kattaki uğultuyu keser; yanlış seçildiğinde hiçbir işe yaramaz, hatta titreşimi büyütür. Aradaki fark, altına ne koyduğunuzda değil, makinenin kaç devirde döndüğünü bilip bilmediğinizde saklıdır.

Devri Bilmeden Takoz Seçilmez

Bir makinenin yapıya gönderdiği titreşimin frekansı, devir sayısının altmışa bölünmesiyle bulunur: 1500 devirde dönen bir pompa saniyede 25 kez zorlar, yani 25 Hz üretir. Takoz ise makineyi bir yay üzerine oturtur ve bu yay-kütle sisteminin kendi doğal frekansı olur.

Kritik olan ikisinin oranıdır. Makinenin frekansı, sistemin doğal frekansının yaklaşık 1,4 katına ulaşmadan izolasyon başlamaz; bu eşiğin altında takoz titreşimi azaltmaz, büyütür. Yüzde doksan azaltma istiyorsanız oranın 3,3'e çıkması gerekir.

Sayıya dökelim. 1500 devirlik pompada frekans 25 Hz. Yüzde doksan hedefi için sistemin doğal frekansı 25 / 3,3, yani 7,5 Hz'in altında kalmalı. Bunun karşılığı yaklaşık 4,4 mm çökmedir ve elastomer bir takozun rahatça verdiği bir değerdir. İşte bu yüzden 1500 ve 3000 devir sınıfındaki makinelerde takoz doğru üründür. Devri, ağırlığı ve mesnet sayısını söyleyin, hesabı biz yapalım.

Sertlik Yükü Taşır, Yumuşaklık İzole Eder

Kauçuğun sertliği ne kadar yüksekse takoz o kadar çok yük taşır, ama o kadar az çöker. Az çöken takozun doğal frekansı yükselir, doğal frekans yükselince izolasyon verimi düşer. Yani "daha güçlü takoz" cümlesi kulağa iyi gelir ama akustik olarak çoğu zaman daha kötü takoz demektir.

Bu ödünleşim, takoz seçiminin neden bir hesap işi olduğunu açıklar. Amacımız makineyi taşıyan en sert takozu bulmak değil, makineyi güvenle taşıyan en yumuşak takozu bulmaktır. Hangi sertliğin sizin yükünüze oturduğunu keşifte hesaplıyor, seçtiğimiz tipin teknik föyünü teklife ekliyoruz.

Kauçuğun Yan Yüzü Serbest Kalmalı

Sahada en sık gördüğümüz hata burada. Kauçuk pratikte sıkıştırılamaz bir malzemedir; hacmini korur. Bastırdığınızda yanlara doğru şişerek yer değiştirir. Eğer bu şişmeyi engellerseniz, yani takozu dar bir yuvaya hapseder ya da iki plaka arasında aşırı sıkarsanız, malzeme belirgin biçimde sertleşir.

Sertleşen takoz daha az çöker. Daha az çöken takozun doğal frekansı yükselir. Yükselen doğal frekans, izolasyon verimini düşürür ve kötü durumda sistemi büyütme bölgesine taşır. Yani takozun yan yüzeyinin serbest kalması bir montaj inceliği değil, doğrudan performans şartıdır. Doğru sıkma torkunu ve yuva boşluğunu montajda biz uyguluyoruz.

Malzemeyi Ortam Seçer

Takozun kauçuğu tek çeşit değildir ve "en iyi malzeme" diye bir şey yoktur; ortam neyi kaldırıyorsa o doğrudur.

Doğal kauçuk en yüksek elastikiyeti verir, yani izolasyon açısından en iyi başlangıçtır; buna karşılık ozona ve petrol türevlerine karşı zayıftır, uzun süre yüksek sıcaklıkta kalmaz. Neopren, yağ sıçrayan endüstriyel ortamlarda ayakta kalır. EPDM ise doymuş yapısı sayesinde ozon, güneş ve hava koşullarına en dayanıklı olanıdır, ama mineral yağda şişer.

Bunun sahadaki karşılığı şudur: yağlı bir kompresör dairesine doğal kauçuk takoz koyarsanız, takoz aylar içinde sertleşir ve çökmesini kaybeder. İzolasyon sessizce yok olur, kimse fark etmez, sadece alt kattaki şikayet geri gelir. Bu yüzden takoz seçimi yalnız yük hesabı değil, aynı zamanda ortam hesabıdır. Ortamda yağ, ozon, güneş veya yüksek sıcaklık varsa keşifte tespit ediyor ve malzemeyi ona göre seçiyoruz.

Dört Köşeye Aynı Takoz Konmaz

Bir makinenin ağırlığı ayaklarına eşit dağılmaz. Motor tarafı ağır, karşı taraf hafiftir. Buna rağmen dört köşeye aynı takoz konursa, ağır köşe fazla çöker, hafif köşe az çöker; makine terazisinden çıkar ve her mesnet farklı bir doğal frekansta çalışır.

Doğru kurulumda hedef, bütün mesnetlerde aynı çökmeyi elde etmektir. Bunun için mesnetler farklı kapasitede seçilir. Ağırlık dağılımını keşifte alıyor, her mesnede düşen gerçek yükü hesaplayıp takoz kapasitesini noktaya göre belirliyoruz.

Takozun Fiziksel Bir Tavanı Var

Elastomer takoz pratikte 12 mm mertebesinde bir çökmede tavan yapar. Bunun karşılığı yaklaşık 5 Hz doğal frekanstır. Yüzde doksan izolasyon için makine frekansının bunun 3,3 katı olması gerektiğine göre, takozla güvenle korunabilecek en düşük makine frekansı yaklaşık 17 Hz, yani kabaca 1000 devir civarıdır.

Bunu açıkça söylüyoruz çünkü sahada en pahalı hata burada yapılıyor: yavaş dönen bir ekipmanın altına takoz konuyor ve titreşim azalmak yerine artıyor. Makineniz 1000 devrin altındaysa, ağırsa ya da çatıda veya ara katta duruyorsa doğru ürün takoz değildir; yaylı titreşim izolatörleri devreye girer. Bu bir aşağı satış değil, fizik.

Takoz Neyi Çözmez?

Üç sınırı baştan söylüyoruz. Birincisi, takoz makinenin kendi titreşimini azaltmaz; makine yay üzerinde daha çok hareket eder. Ölçmemiz gereken şey makinenin titreşimi değil, yapıya geçen titreşimdir.

İkincisi, makine dengesizse takoz bunu düzeltmez. Balanssız bir rotor, izolatörün altında da balanssızdır ve rulmanını yemeye devam eder. Titreşim şiddeti kabul sınırının dışındaysa önce makine onarılır, sonra izole edilir.

Üçüncüsü ve en çok atlanan: rijit boru ve kanal bağlantısı izolasyonu kısa devre yapar. Makineyi takoza oturtup borusunu yapıya sert bağlarsanız, titreşim borudan yürür ve bütün emeği boşa çıkarır. Bu yüzden esnek kompansatör ve izolatörlü boru askısı, takozun ayrılmaz parçasıdır ve teklifte birlikte veriyoruz.

Bu Takozu Hangi Makinede Öneriyoruz?

Takoz, 1000 devrin üzerinde dönen ve zemine oturan makinelerin ürünüdür: sirkülasyon ve hidrofor pompaları, kompresörler, küçük ve orta boy fanlar, klima santralleri, pano ve makine gövdeleri. Bu sınıfta hem ekonomiktir hem de gerekli izolasyonu fazlasıyla sağlar.

Ağır, yavaş devirli ya da çatı ve ara kat yerleşimli ekipmanlarda yaylı titreşim izolatörleri tercih edilir. Yüzer şap ve tam yüzey uygulamalarında ise nokta değil yaygın taşıma gerekir; orada titreşim yalıtım elastomerleri doğru üründür. Asma tavan ve tesisat askılarında rijit teması kesmek için akustik sismik izolatörler kullanılır.

Makinenin devrini, ağırlığını, ayak sayısını ve durduğu döşemeyi keşifte alıyoruz. Gereken doğal frekansı ve çökmeyi hesaplayıp takoz tipini seçiyor, hesabı yazılı olarak teklife koyuyoruz. Sonucu görmek isterseniz uygulama öncesi ve sonrası titreşim ölçümünü ölçüm ve danışmanlık hizmetimizle yapıyoruz. Makine dairesinin bütününü ele almak isterseniz mekanik tesisat ve makine dairesi çözümümüze bakabilirsiniz.